قرآن دربارهٔ اندوه چه می‌گوید؟

جای اندوه هست

اندوه یعقوب بی‌هیچ نکوهشی توصیف می‌شود، و درست در کنار همان اندوه، از نومید نشدنش سخن می‌رود.

• يوسف 12:84✦ آسمانخواندن

  وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ ٱلْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ

  و از آنها روی برگرداند و گفت: «وا اسفا بر یوسف!» و چشمان او از اندوه سفید شد، اما خشم خود را فرو می‌برد (و هرگز کفران نمی‌کرد)!

• يوسف 12:86✦ آسمانخواندن

  قَالَ إِنَّمَآ أَشْكُوا۟ بَثِّى وَحُزْنِىٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

  گفت: «من غم و اندوهم را تنها به خدا می‌گویم (و شکایت نزد او می‌برم)! و از خدا چیزهایی می‌دانم که شما نمی‌دانید!

اندوهگین مباش

این عبارت بارها تکرار می‌شود؛ دلگرمی است، نه دستور، و مشهورترین جایش درون غار است.

• التوبة 9:40✦ آسمانخواندن

  إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ثَانِىَ ٱثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِى ٱلْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَٰحِبِهِۦ لَا تَحْزَنْ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَا فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُۥ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلسُّفْلَىٰ وَكَلِمَةُ ٱللَّهِ هِىَ ٱلْعُلْيَا وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

  اگر او را یاری نکنید، خداوند او را یاری کرد؛ (و در مشکلترین ساعات، او را تنها نگذاشت؛) آن هنگام که کافران او را (از مکّه) بیرون کردند، در حالی که دوّمین نفر بود (و یک نفر بیشتر همراه نداشت)؛ در آن هنگام که آن دو در غار بودند، و او به همراه خود می‌گفت: «غم مخور، خدا با ماست!» در این موقع، خداوند سکینه (و آرامش) خود را بر او فرستاد؛ و با لشکرهایی که مشاهده نمی‌کردید، او را تقویت نمود؛ و گفتار (و هدف) کافران را پایین قرار داد، (و آنها را با شکست مواجه ساخت؛) و سخن خدا (و آیین او)، بالا (و پیروز) است؛ و خداوند عزیز و حکیم است!

• آل عمران 3:139✦ آسمانخواندن

  وَلَا تَهِنُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

  و سست نشوید! و غمگین نگردید! و شما برترید اگر ایمان داشته باشید!

آنجا که دل‌ها آرام می‌گیرند

پاسخی که پیش می‌نهد سرگرمی نیست؛ یاد است.

• الرعد 13:28✦ آسمانخواندن

  ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ ٱللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ ٱللَّهِ تَطْمَئِنُّ ٱلْقُلُوبُ

  آنها کسانی هستند که ایمان آورده‌اند، و دلهایشان به یاد خدا مطمئن (و آرام) است؛ آگاه باشید، تنها با یاد خدا دلها آرامش می‌یابد!

• الشرح 94:6✦ آسمانخواندن

  إِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا

  (آری) مسلّماً با (هر) سختی آسانی است،

جای آن در کتاب

همهٔ آیه‌های این موضوع، در سراسر کتاب و به ترتیب مصحف. این موضوع به سوی مکی گرایش دارد، یعنی آیات نخستین و پرشورتر.

پرتراکم‌ترین‌ها به نسبت طول خودشان: الأنعام (۱۰)، آل عمران (۱۲)، الزمر (۴)، يونس (۵).

چه لحنی دارد

این آیه‌ها در برابر کل کتاب سنجیده شده‌اند؛ پس آنچه اهمیت دارد تفاوت است، نه خودِ عدد.

نزدیک‌ترین به کانون آن

آیه‌هایی که سنجش آنها را نزدیک‌ترین به این موضوع رتبه داد، جز آنهایی که بالاتر نقل شد.

• طه 20:2✦ آسمانخواندن

  مَآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لِتَشْقَىٰٓ

  ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خود را به زحمت بیفکنی!

• الشرح 94:5✦ آسمانخواندن

  فَإِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا

  به یقین با (هر) سختی آسانی است!

• المؤمنون 23:57✦ آسمانخواندن

  إِنَّ ٱلَّذِينَ هُم مِّنْ خَشْيَةِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ

  مسلّماً کسانی که از خوف پروردگارشان بیمناکند،

• الحشر 59:13✦ آسمانخواندن

  لَأَنتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِى صُدُورِهِم مِّنَ ٱللَّهِ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُونَ

  وحشت از شما در دلهای آنها بیش از ترس از خداست؛ این به خاطر آن است که آنها گروهی نادانند!

• آل عمران 3:169✦ آسمانخواندن

  وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمْوَٰتًۢا بَلْ أَحْيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

  (ای پیامبر!) هرگز گمان مبر کسانی که در راه خدا کشته شدند، مردگانند! بلکه آنان زنده‌اند، و نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند.

• النساء 4:28✦ آسمانخواندن

  يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمْ وَخُلِقَ ٱلْإِنسَٰنُ ضَعِيفًا

  خدا میخواهد (با احکام مربوط به ازدواج با کنیزان و مانند آن،) کار را بر شما سبک کند؛ و انسان، ضعیف آفریده شده؛ (و در برابر طوفان غرایز، مقاومت او کم است)

• الأعلى 87:8✦ آسمانخواندن

  وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَىٰ

  و ما تو را برای انجام هر کار خیر آماده می‌کنیم!

• البقرة 2:234✦ آسمانخواندن

  وَٱلَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَٰجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِىٓ أَنفُسِهِنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

  و کسانی که از شما می‌میرند و همسرانی باقی می‌گذارند، باید چهار ماه و ده روز، انتظار بکشند (و عدّه نگه دارند)! و هنگامی که به آخر مدتشان رسیدند، گناهی بر شما نیست که هر چه می‌خواهند، در باره خودشان به طور شایسته انجام دهند (و با مرد دلخواه خود، ازدواج کنند). و خدا به آنچه عمل می‌کنید، آگاه است.